Hoe schrijf je voor internet? Een korte cursus!

De cursus behandelt een vijftal onderwerpen: gedrag van de lezers, opmaak, tekst, links en website.

Gedrag
Papierloos zouden we worden door de opkomst van computers. Kranten en brieven werden vervangen door online het nieuws lezen en e-mailen. Ook e-books zouden de gedrukte voorlopers gaan vervangen. Deze voorspelling is (nog) geen bewaarheid geworden, wie een lange tekst op een beeldscherm moet lezen print deze liever uit: blijkbaar lezen we van papier toch prettiger dan van ons beeldscherm.

Mensen lezen een tekst op een beeldscherm 25 procent langzamer dan van papier. Dit komt omdat de ogen sneller vermoeid raken door de straling van het licht van de monitor. Maar ook door de resolutie van het scherm: de letters zijn uit puntjes opgebouwd waardoor ze voor de ogen blokkerig overkomen.

Scannen
Wie teksten op een website zet kan er niet vanuit gaan dat de tekst van a tot z van linksboven tot rechtsonder gelezen wordt. Computergebruikers lezen niet zozeer, maar scannen de tekst. Bijna 80 procent van de webgebruikers tast met zijn ogen het scherm af naar relevante steekwoorden, blijkt uit onderzoek van webgoeroe Jakob Nielsen die veel over de gebruiksvriendelijkheid en bruikbaarheid van webpagina's publiceerde. Slechts 16 procent van de mensen leest de tekst op een beeldscherm woord voor woord en zin voor zin.

Naast dit scannen springen bezoekers van een website via links ook nog van de ene naar de andere pagina. Je kunt er dus niet vanuit gaan dat iedereen op pagina 1 begint en de site doorloopt in dezelfde volgorde.

Opmaak
De leesbaarheid van een tekst kan eenvoudig worden vergroot door bij de opmaak van een tekst rekening te houden met eerder genoemde gedragingen. Het is belangrijk om teksten op te knippen in korte stukjes. Het gebruik van witregels en tussenkoppen helpt de lezer - die het beeldscherm immers met zijn ogen aftast naar steekwoorden - interessante onderdelen te vinden. In het voorbeeld zie je het verschil tussen een tekst met witregels en tussenkoppen en diezelfde tekst aaneengesloten.

Koppen
Het is aanlokkelijk om grappige en dubbelzinnige koppen te bedenken. Dit maakt een saaie tekst leuker en verrassend, maar tegelijkertijd onduidelijk voor de lezer. Een lezer beslist na het lezen van de kop of hij wel of niet geïnteresseerd is in een tekst. Als niet duidelijk is waar een tekst over gaat, kiest hij er eerder voor om de tekst over te slaan dan dat het zijn nieuwsgierig opwekt.

Voorbeeld 1:
- 'De blaadjes vallen weer'
- 'Meegaander dan ooit'
- 'DOSgg-gebruikersdag op 12 februari in De Bilt'

Waar denk je dat de koppen uit voorbeeld 1 over gaan? Gaat de eerste kop over de intrede van de herfst, of het omvallen van een stapel papier? En de tweede kop, de elasticiteit van plastic?

Alledrie de koppen zijn afkomstig van de website van de DOS-gebruikersgroep en staan boven teksten waarin een gebruikersdag wordt aangekondigd. Zonder twijfel geeft de derde kop 'DOSgg-gebruikersdag op 12 februari in De Bilt' het beste weer waar de tekst over gaat. Het is wellicht niet de creatiefste tekst die je kunt bedenken, maar wel de duidelijkste.

Tips voor opmaak: - deel een tekst op in korte stukjes (alinea's) - plaats tussen iedere alinea een witregel - gebruik regelmatig (vetgedrukte) tussenkopjes die aansluiten bij de alinea - gebruik koppen die de lading dekken, geen 'grappige' koppen waarvan niet op het eerste gezicht duidelijk is waar de komende tekst over gaat (zie voorbeeld 1) - maak gebruik van lijstjes (zoals deze) om informatie overzichtelijk te presenteren - plaats tekst niet over de hele breedte van het scherm, maar in kolommen (tabellen) zoals ook een tijdschrift of krant doet - maak gebruik van tekstelementen als cursief, kleur of vet als dat de inhoud verduidelijkt. Wees hiermee spaarzaam en zorg dat het geheel overzichtelijk blijft - kies voor een schreefloze letter (sans serif) als Arial, Verdana of Helvetica. Vooral bij een kleine puntsgrootte (bijvoorbeeld 9) zijn schreefloze letters beter leesbaar

Tekst
Een saaie, onleesbare tekst is en blijft een saaie tekst, of deze nu van papier of van een beeldscherm wordt gelezen. Voor een tekst op het beeldscherm geldt echter – nog meer dan voor op papier – dat deze kort en bondig moet zijn. Internet is een snel medium, waarbij mensen van de ene site naar de andere klikken om gericht informatie tot zich te nemen. Het is dus zaak zo snel mogelijk duidelijk te maken waar de tekst over gaat, voordat de ongeduldige nieuwsconsument via een link de site weer heeft verlaten.

Nielsen adviseert teksten van papier met de helft in te korten wanneer ze op internet worden geplaatst. Dit betekent voornamelijk schrappen! Kort en bondig schrijven vergt oefening. Door de volgende tips toe te passen kun je je hierin trainen.

Actieve stijl
In beide zinnen van voorbeeld 2 staat dezelfde informatie, maar de manier waarop verschilt. De eerste zin gebruikt het werkwoord worden en een voltooid deelwoord, dit noemen we de lijdende vorm. Zinnen in de lijdende vorm zijn passief. De tweede zin is met het enige werkwoord 'download' een actieve zin en spreekt lezers meer aan.

Voorbeeld 2:
- 'De sheets van de Powerpoint-presentatie die door Jan Smit gegeven werd tijdens de verenigingsdag kunnen hier gedownload worden.'
- 'Download hier de sheets van de Powerpoint-presentatie die Jan Smit gaf op de verenigingsdag.'

Voorkom een teveel aan passieve vormen en een teveel aan hulpwerkwoorden. Lees na het schrijven de tekst na en omcirkel alle vormen van de woorden 'zullen' en 'worden'. Deze zinnen zijn eenvoudig te herschrijven zonder deze onnodige werkwoorden. Nog een voorbeeld.

Voorbeeld 3:
- 'De cursus zal zaterdag om 10.00 beginnen en zal worden gegeven door mevrouw Smit.' - 'De cursus begint zaterdag om 10.00 uur. Uw docent is mevrouw Smit.'

'Zal beginnen' wordt 'begint' en door de zin in twee delen te splitsen wordt 'zal worden gegeven' vervangen door het werkwoord 'is'.

Schrappen
Probeer alleen informatie te geven waar lezers wat aan hebben. Het is niet erg dat een bericht maar uit een paar regels bestaat. Liever kort en krachtig dan onnodig uitgebreid. Het volgende voorbeeld komt uit het verslag van een bijeenkomst van een hcc-groepering.

Voorbeeld 4:
'Voor deze training hadden zich 25 mensen opgegeven voor beide dagen. In werkelijkheid hebben we 23 mensen mogen begroeten.'

In een verslag dat als doel heeft te laten zien hoe leuk de dag was, voldoet de vermelding van 23 deelnemers. De overige informatie is voor niemand boeiend.

Zorg er ook voor dat uit het eerste deel van de tekst blijkt wat een lezer ervan kan verwachten. Zet de belangrijkste informatie bovenaan. Plaats je een lange tekst online, zoals de artikelen op hccmagazine.nl, zorg dan voor een introtekst ('lead') waarin in het kort staat wat het artikel inhoudt.

Tips voor tekst: - gebruik de actieve vorm, de tegenwoordige tijd (zie voorbeeld 2 en 3) - schrijf geen langere zinnen dan 20 woorden. Varieer in zinslengte, dat leest prettig - schrap onnodige informatie (zie voorbeeld 4) - gebruik spreektaal in plaats van ambtelijke taal (niet 'de mening toegedaan zijn' maar 'vinden') - kijk je tekst na en gebruik zo nodig een spellingchecker - weet je niet zeker hoe je iets schrijft, neem de moeite om dit op te zoeken. De websites www.vandale.nl en www.taaluniversum.org bieden uitleg bij spelling en grammatica - neem de moeite om fouten in teksten die online staan te verbeteren - wees consequent in de spelling van termen waar geen voorkeursspelling van is; gebruik adsl of ADSL, mp3 of MP3

Links
Wie door een boek of krant bladert doet dat over het algemeen van voor naar achter. Hooguit zoekt een lezer in de index van een boek een bepaald hoofdstuk op en begint daar met lezen. Op een website is het door hyperlinks in de tekst en navigatiestructuur eenvoudiger om van een vaste volgorde af te wijken. Om bezoekers niet te laten verdwalen moet het navigatiemenu op iedere pagina zichtbaar zijn. Ook bij het plaatsen van links zijn er een aantal dingen om rekening mee te houden.

Tips voor links: - maak links herkenbaar, onderstreep ze of geef ze een andere kleur - onderstreep geen tekst die geen link is - maak bij een link duidelijk waar deze naar verwijst. Bijvoorbeeld 'ga naar hoofdstuk 2' of 'download de routebeschrijving' in plaats van 'klik hier' - plaats geen links in het eerste gedeelte van de tekst. De lezer heeft nog te weinig informatie om te bepalen of de link nuttig is. Bovendien verdwijnt de lezer zo onmiddellijk naar een ander pagina zonder dat hij de rest van jouw pagina heeft bekeken - alternatief: plaats de links in een rijtje onderaan de tekst - controleer regelmatig in oude berichten of de links nog werken, zo niet, verwijder ze dan - verwijst de link naar een bestand om te downloaden, vermeld dan de bestandsgrootte erbij

Website
Een website is natuurlijk meer dan tekst alleen. Naast een interessante inhoud zijn een duidelijke navigatie en een aantrekkelijk ontwerp belangrijk om de bezoeker te behagen. Wat precies een aantrekkelijk ontwerp is, zal deels van smaak afhangen en valt buiten deze cursus. Wel is er een aantal algemene kenmerken waar een goede website aan voldoet.

Tips voor de website: - update een website regelmatig en verwijder gedateerde gegevens. Laat niet in juni als laatste nieuws een bericht uit januari staan, dan komen bezoekers niet meer terug - gebruik als achtergrond een lichte kleur, zonder afbeeldingen - plaats geen bewegende beeldelementen die afleiden van de tekst - wil je veel berichten op één pagina plaatsen, kies dan voor korte intro's die de inhoud samenvatten en verwijs naar een andere pagina voor de volledige tekst (zie dit cursusoverzicht) - maak een sitemap en zorg dat de site doorzoekbaar is

Checklist
De handreikingen die in deze cursus staan, zijn geen wetten. Wie een keer de lijdende vorm gebruikt, schrijft niet onmiddellijk een slechte tekst. Ook een zin langer dan 20 woorden betekent niet dat de tekst compleet onleesbaar is. Een teveel aan deze vormen werkt echter wel storend, waardoor de lezer eerder zal afhaken.

De tips zijn voornamelijk bedoeld als bewustwording. Wil je je eigen teksten en website onder de loep nemen? De uitgebreide checklist van Bert van Dijk, van de hcc-afdeling Zuidoost-Brabant, is hiervoor een goed middel.

Deze cursus konden wij met toestemming van de redactie van hccmagazine plaatsen op onze site. Voor nog meer nuttige tips, cursussen en andere interessante informatie verwijzen wij graag naar www.hccmagazine.nl.